De basiscompetenties, zoals door de overheid geformuleerd, moeten startende leerkrachten in staat stellen om op een volwaardige manier te functioneren in het werkveld[1]?

De lerarenopleidingen hebben een belangrijke rol om de basiscompetenties tot ontwikkeling te brengen bij hun studenten en cursisten. Onder meer de vakdidactische opleidingsonderdelen, vervat in iedere lerarenopleiding, zullen hieraan wezenlijk bijdragen.

Opdat vakdidactiek deze bijdrage kan leveren, is het van belang helder te formuleren wat vakdidactiek betekent en hoe er vorm aan te geven.

In wat volgt wordt hierop dieper ingegaan door een aantal punten op te sommen die alle instellingen, die deel uitmaken van het Kennis- en vormingscentrum vakdidactiek, delen:

• Vakdidactiek vormt een op zich staand studiegebied met verbindingslijnen tussen zowel vakinhoudelijke als psychopedagogische en onderwijskundige kennis, vaardigheden en attitudes, tussen datgene dat moet geleerd en onderwezen worden en de manier waarop dat kan gebeuren. Tot slot komt ook het “waarom” van een schoolvak of de legitimering van de inhoud en de situatie aan bod binnen vakdidactiek[2].

• Vakdidactiek reikt leerkrachten competenties aan die onder meer betrekking hebben op[3]:
  • de wijze waarop leerlingen vakinhouden verwerken en denkbeelden ontwikkelen;
  • de typische redeneringen van leerlingen omtrent specifieke onderdelen van de leerinhouden;
  • de specifieke leer- of begripsmoeilijkheden van leerlingen bij het leren van de leerinhouden;
  • de werkvormen en instructiemethoden die het leren van leerlingen bevorderen;
  • welke aanpak, op welk moment, voor bepaalde leerlingen in een gegeven context het meest adequaat is;
  • de wijze waarop ze de voortgang van het leerproces kunnen begeleiden en beoordelen;
  • de specifieke doelstellingen die men nastreeft;
  • het schoolvak, de wijze waarop het vak is opgebouwd en de manier waarop er vorm aan gegeven wordt;
  • de beheersingsvormen en beheersniveaus van de leerinhouden en van de integratiemogelijkheden met andere vakken.

• De vakdidactische competenties en vaardigheden moeten de leerkracht in staat stellen om het schoolvak te begrijpen en te situeren binnen het bredere aanbod van vakken op school[4]. Bovendien zullen deze competenties de leerkracht helpen het onderwijsvak goed te onderwijzen en het leerproces bij de leerlingen te faciliteren.

• De lerarenopleiding wil ertoe bijdragen dat leerkrachten bij het afronden van hun opleiding reeds een basis aan vakdidactische competenties en vaardigheden bezitten. Bovendien beschikken afgestudeerde leerkrachten over de capaciteit om te leren uit opgedane ervaringen. Dit laatste zal hen in staat stellen om te blijven leren en de eigen vakdidactische competenties en vaardigheden steeds verder uit te bouwen.

[1] http://www.ond.vlaanderen.be/edulex/database/document/document.asp?docid=13952

[2] Van Dijk, E.  & Kattmann, U. (2007). A Research model for the study of science teachers’ PCK and improving teacher education. Teaching and Teacher Education, 23, 885 – 897.

Gess-Newsome, J. & Lederman, N. (2001). Pedagogical content knowledge: the construct and its implications for Science Education. Teaching and Teacher Education, 17, 979 – 986.

Vankan, L. (2002). Procesgerichte didactiek ook voor de lerarenopleiding. VELON Tijdschrift voor Lerarenopleiders, 23, 46-52.

Van de Ven, P. (2002). Vakdidactiek en lerarenopleiding Nederlands. VELON Tijdschrift voor Lerarenopleiders, 23, 7-13.

[3] Van Driel (2009). Van Driel, J. (2009). Keynote. De vakdidactische kennisbasis van docenten. ORD, K.U. Leuven.

Vankan, L. (2002). Procesgerichte didactiek ook voor de lerarenopleiding. VELON Tijdschrift voor Lerarenopleiders, 23, 46-52.

Van der Valk, T.; Broekman, H. (2002). Gevoelig worden voor redeneringen van leerlingen en studenten. VELON Tijdschrift voor Lerarenopleiders, 23, 53-60

[4] Van de Ven, P. (2002). Vakdidactiek en lerarenopleiding Nederlands. VELON Tijdschrift voor Lerarenopleiders, 23, 7-13.